Gümüşhane’nin simgesi konumundaki Harşit Çayı’nda özellikle yaz aylarında baş gösteren debi kaybı, aşırı yosunlaşma, kötü koku ve kirlilik problemleri üzerine Gümüşhane Üniversitesi tarafından geniş kapsamlı bir bilimsel çalışma yürütüldü.
Kimya, biyoloji, mikrobiyoloji ve su rejimi alanında uzman akademisyenlerden oluşturulan heyet, nehrin Eski Hastane, Jandarma ve Ahmet Ziyaüddin Gümüşhanevi Cami mevkilerinden su ve yosun numuneleri alarak inceledi.
ANALİZLERDE FEKAL KİRLİLİK VE BAKTERİ YÜKÜ TESPİT EDİLDİ
Gümüşhane Üniversitesi Merkezi Araştırma Laboratuvarı Uygulama ve Araştırma Merkezi’nde yapılan incelemeler sonucunda nehrin fizikokimyasal yapısının yönetmelik sınırları içerisinde kaldığı görüldü.
Buna karşın mikrobiyolojik incelemelerde kritik bulgulara ulaşıldı. Rektörlük, analiz sonuçlarına ilişkin yaptığı açıklamada, “Gerçekleştirilen mikrobiyolojik analizlerde, tüm örnekleme noktalarında evsel ve kentsel atık su karışımını gösteren fekal kontaminasyon tespit edildi. Eski Hastane mevkiinde toplam koliform ve E. coli bakteri yükü ölçüm limitlerinin üzerine çıktı” ifadelerini kullandı. Bu durum, üst havzalardan ve şehir merkezinden nehir yatağına kanalizasyon sızıntılarının ulaştığını doğruladı.
Su fazında ağır metal derişimi sınırların altında kalırken, yosun dokularında tespit edilen minerallerin ise alglerin doğal filtreleme özelliğinden kaynaklandığı bildirildi.
DEBİ KAYBININ VE KİRLİLİĞİN 3 TEMEL NEDENİ
Açıklamada nehirdeki kirlilik ve kuraklığın ana nedenleri üç maddede özetlendi:
1. Üst havzada bağ ve bahçe sulaması amacıyla kurulan kontrolsüz bentlerin nehir debisini kritik seviyede düşürmesi.
2. Yaz sıcaklarıyla birlikte artan buharlaşmanın suyu sığlaştırması ve güneş ışığının dibe dik ulaşarak yosun patlamasını tetiklemesi.
3. Tekke mevkisinden şehir çıkışına kadar olan hatta yaşanan kanalizasyon sızıntılarının organik madde miktarını artırarak kokuyu hızlandırması.
HARŞİT ÇAYI İÇİN 7 MADDELİK ÇÖZÜM ÖNERİSİ
Harşit Çayı’nın yeniden berrak bir “Gümüş Gerdanlık” hüviyetine kavuşması amacıyla Rektörlük tarafından hazırlanan 7 maddelik çözüm planı şu adımlardan oluştu:
1. Üst Havzada Su Depolama Göletleri ve Mini Barajlar Yapılacak: Devlet Su İşleri (DSİ) ve yerel yönetimler iş birliğiyle üst havzada inşa edilecek göletlerde ilkbahar suları biriktirilecek; yazın taze su peyderpey Harşit’e bırakılacak.
2. Kademeli Bentler, Çağlayanlar ve Havalandırma Sistemleri Kurulacak: Nehir boyunca inşa edilecek estetik bentlerle su biriktirilecek, oluşturulacak yapay çağlayanlarla suyun oksijen miktarı artırılarak kötü kokuların önüne geçilecek.
3. Yosun Yiyen Balık Türleriyle Biyolojik Temizlik Sağlanacak: Göletçiklere yöre ekolojisine uygun otçul sazangiller ve dere balıkları salınarak tabandaki yosunlar doğal yollarla temizlenecek.
4. Düşük Debi Akış Kanalı Uygulamasına Geçilecek: Dere tabanında oluşturulacak orta kanal (talveg) sayesinde suyun sığlaşıp ısınması ve yosun tutması engellenecek.
5. Tarımsal Sulama Disipline Edilecek: Açık kanallar yerine kapalı ve damla sulama sistemlerine geçilecek, nehirde canlı yaşamı için gerekli minimum can suyu bırakılacak.
6. Kanalizasyon Altyapısı Nehirden Tam Olarak Yalıtılacak: Tekke beldesinden şehir çıkışına kadar olan hatlardaki kaçak atık su ve kanalizasyon bağlantıları tamamen ayrıştırılacak.
7. Çöp Yönetimi Planlanacak ve Atık Tuzakları Kurulacak: Nehrin giriş ve çıkış noktalarına çöp toplama tuzakları kurulacak, belediye ve il özel idaresi tarafından periyodik çöp temizliği yürütülecek.
Rektörlük, Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) birimi kaynaklarıyla sahada izleme ve inceleme çalışmalarının kararlılıkla sürdürüleceğini beyan etti.